کتاب مقدس از موهبتی الاهی تا الهام شعری

کتاب مقدس از جایگاه ویژهای نزد مسیحیان برخوردار است. گروهی از عالمان و مبلغان مسیحی به گونهای سخن میگویند که گویی این دیدگاه و باور غیر قابل خدشه و نزد همگان مسجل است. توماس میشل، کتاب مقدس را مجموعهی نوشتههایی میداند که مسیحیان آنها را مقدس میشمارند.[1]. هنری تیسن هم بر این باور است که کتاب مقدس به تمامی آن از سوی خدا، الهام و نفس خدا در آن دمیده شده است[2]؛ اما با ظهور دورهی روشنگری، اندیشهی داشتن جایگاه ویژه برای کتاب مقدس زیر سوال رفته و این بیشتر به سبب پیشفرضهای عقلگرایانه در این دوره و توجه روز افزون به مطالعات نقادانهی کتاب مقدس است. در موضوع الهام در این دوره شماری از رویکردها مطرح شده است؛ به طور نمونه جی. اچ. هردر (1744- 1803) به عنوان کسی که ابعاد مهم و خاصی از نهضت اصلاح دینی را پیشبینی کرد و معتقد بود که اندیشهی الهام را باید در قالب معنایی هنری یا زیباشناسانه تفسیر کرد، یکی از آنهاست.
وی در کتاب «روح شعر عبری» (1782- 1783) اظهار داشت که مناسبترین الگوی الهام کتاب مقدس را آثار هنری ارائه میدهد. دقیقا همانگونه که میتوان رمان، شعر یا نقاشی را امری «الهام شده» دانست، همین اندیشه نیز در مورد کتاب مقدس میتواند صادق باشد. از این رو الهام دستاوردی بشری تلقی میشود، نه موهبتی الاهی. هردر استدلال میکند که هر قدر کلام خدا به شیوهای بشری خوانده شود، خواننده به درک خدا نزدیکتر میشود. این بحث هردر که تجربهی دینی از طریق شعر، موسیقی و هنر منتقل میشود، منجر به تاکید بر کتاب مقدس به عنوان شعر و نه الهام گردید؛ در نتیجه هردر به شعر قداست میبخشد و ویژگی شعری متون مقدس را تضمین کنندهی حالت وحیانی و مقدس آن میداند[3].
________________________________
پینوشتها
[1]. میشل، توماس، کلام مسیحی، ترجمهی حسین توفیقی، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، 1387، چاپ سوم، ص 23.
[2]. جستارهایی دربارهی مسیحیت، تهیه و تدوین دفتر تبلیغات اسلامی حوزهی علمیهی قم، معاونت فرهنگی و تبلیغی، قم، تا ظهور، 1390، ص 48.
[3]. مک گراث، آلیستر، درس نامهی الهیات (بخش اول)، ترجمهی محمدرضا بیات ... [و دیگران]، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۹۲، صص 275- 276.

پرتوی بر ظلمت...