پایهای ترین باور، پیچیده و متناقضترین باور!

تثلیث اساسترین باور مسیحیت تبشیری/پولسی است که پایهی تمامی باورها و مناسک این فرقه را شکل میدهد؛ اما این باور پایه به شدت نامفهوم، دارای تناقض ( ( paradox) و پیچیده است! دنیز ماسیون در قرآن و کتاب مقدس درون مایههای مشترک در تلاش است تا آن را مفهومی روشن و به دور از شرک توصیف کند. وی در توضیح این واژه مینویسد:
واژهیTrinité(تثلیث) برگرفته از trias یونانی، برای نخستین بار در اواخر سدهی دوم میلادی از سوی تئوفیل انطاکی به کار رفت. یکی از کهنترین اعتقاد نامههای ایمان کاتولیک عبارت «Clemens trinitas » (تثلیث رحمان) است که بدین گونه آغاز میشود: تثلیث رحمن، خدای واحد، پدر، پسر و روحالقدس که منشاء واحد، ذات واحد و قدرت واحد است. ما نمیگوییم که خدای پدر، خدای پسر و روحالقدس سه خدا هستند؛ بلکه پارسایانه به یک خدا اقرار میکنیم. آموزهی تثلیث در اعتقادنامهی Quicumque دعایی مربوط به سدهی ششم میلادی خلاصه شده است. مجمع اسقفان که در سال 533 در قسطنطنیه برگزار شد، تکریم و تقدیسِ طبیعت یا ذات واحد پدر، پسر و روحالقدس را به عنوان منبع واحد قدرت و تثلیث با ماهیت واحد و الوهیت واحد در سه شخص متمایز دانست. در طول شش سدهی نخست میلادی حدود بیست تصنیف مختص به موضوع تثلیث نوشته شد (آگوستین کتاب خود را در نخستین سالهای سدهی پنجم تدوین کرد). این آموزهی اصیل مسیحی در سدهی هفتم هنگام ظهور اسلام به روشنی تعریف شده بود و مفهوم شرک آمیزی نداشت و اینک تعریفی از کلیسای سدهی سیزدهم که متضمن اصطلاحاتی همانند اصطلاحات قرآنی است. پیر لومبارد در کتاب احکام (sentencs) خود مینویسد:

واقعیت اعلی (summa res یعنی خدا)، پدر، پسر و روحالقدس است. این واقعیت نه کس را زاده و نه از از کس زاییده شده و نه از چیزی (هر چه که باشد) پدید آمده (non est generans neque genita neque procedens)؛ اما کشیش یوآخیم به سبب آن که این نظریه را بدعت میشمرد از سوی آباء شرکت کننده در چهارمین شورای لاتران (1216) محکوم گردید. شورای مزبور اعلام کرد:
ما با تصویب شورا همراه با پیر لومبارد باور داریم و اقرار میکنیم که این واقعیت اعلی واحد است و شناخت ناپذیر و توصیف ناپذیر و او به واقع پدر، پسر و روحالقدس است ... این واقعیت، جوهر، ذات یا طبیعت الاهی به سه شخص (اقنوم) تعلق گرفته، اما خود یکتاست و اصل همه چیز است و چیزی بیرون از او وجود ندارد. این واقعیت نه زاده شده و نه میزاید و نه از چیزی دیگر حاصل میشود؛ اما پدر ایجاد میکند، پسر زاده میشود و روحالقدس عمل میکند به گونهای که تمایزات در اشخاص و یگانگی در طبیعت سازی است*
همانگونه که میبینید این باور (تثلیث) به شدت متناقض است. از یک سو بر اساس این باور، جوهر الهی نه زاده میشود و نه میزاید و نه از چیز دیگر حاصل میشود و از سوی دیگر پدر و پسر و روحالقدس که «به واقع» او (واقعیت اعلی، جوهر) هستند، یکی ایجاد میکند (پدر) یکی زاده میشود (پسر) و یکی عمل میکند (روحالقدس).
________________________
* قرآن و کتاب مقدس درون مایههای مشترک، دنیزماسیون، ترجمهی فاطمه سادات تهامی، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی، 1379، صص 130-131.

پرتوی بر ظلمت...